Het spoor als barrière

Zonder aandacht voor voetgangers/wandelaars en het gevaar van barrièrevorming kunnen spoorlijnen  onneembare barrières voor voetgangers/wandelaars worden. Door het opheffen van spoorwegovergangen is het aantal kruisingen met vooral voor voetgangers/wandelaars aantrekkelijke kleine wegen en paden verminderd. Sinds 1980 is het aantal spoorwegovergangen in Nederland bijna gehalveerd. ProRail wil ook in de toekomst veel kleine overwegen schrappen onder het motto ‘de beste overweg is geen overweg’. Wandelnet ziet verschillende oplossingen om spoorlijnen zoveel mogelijk oversteekbaar te houden voor voetgangers. Daar zetten wij ons dan ook voor in. In dit artikel en in onze referentieprojecten delen we onze kennis en inzichten. 

Veilig naar de overkant

Nederland heeft het drukst bezette spoornet van Europa. We hebben ruim 7000 kilometer aan spoor in ons land. Om ervoor te zorgen dat we niet alleen per trein, maar ook per auto, fiets en te voet overal kunnen komen, zijn spoorwegovergangen gemaakt: plekken waar we het spoor kunnen oversteken. Er zijn verschillende typen spoorwegkruisingen: overgangen die beveiligd worden met slagbomen, waar je met een brug overheen kunt of juist met een tunnel onderdoor (ongelijkvloers). Maar er zijn ook 'Niet Actief Beveiligde  Overwegen'. Oftewel NABO's: overgangen zonder slagbomen.

Je kunt het spoor op verschillende manieren kruisen: gelijkvloers (overweg) of ongelijkvloers (brug of tunnel). Als een onbeveiligde overweg wordt opgeheven, blijven er – behalve het helemaal laten vervallen – nog twee keuzes over: 1) vervangen door een brug of tunnel, 2) de overweg beveiligen, bijvoorbeeld door plaatsing van spoorbomen. 

Advisering aan ProRail 

Wandelnet adviseert ProRail over voetgangersvriendelijke oplossingen voor het beleid met betrekking tot de spoorwegovergangen. Hierbij is de voornaamste vraag of het opheffen van een overweg leidt tot het ontstaan van een barrière voor het (recreatieve) langzame verkeer in het bijzonder voetgangers/wandelaars. Bij plannen om een overweg op te heffen, brengen we daarom eerst de volgende punten in kaart:

Komt er een alternatieve oversteekmogelijkheid in de vorm van een tunnel of brug?

Is de overweg onderdeel van een (officiële) wandelroute?

Is de overweg onderdeel van een historisch pad?

Op welke afstand liggen de dichtstbijzijnde alternatieve spoorwegovergangen?

Hoe cruciaal is deze verbinding in de samenhang van het netwerk?

Ligt de overweg op een plek waar veel mensen een ommetje willen maken of vormt hij een verbinding tussen recreatievoorzieningen, zoals een camping en een wandelgebied?

Is de overweg veilig voor wandelaars?

Leidt de afsluiting tot meer onveiligheid op andere overwegen door een concentratie van verkeersstromen en -soorten?

Wandelnet adviseert ProRail in samenwerking met het Fietsplatform, de Fietsersbond, NOC*NSF en de ANWB. Deze partijen zijn onder onze coördinatie vertegenwoordigd in de ‘Adviesgroep Infrastructuur en recreatie’. Die is benoemd tot formeel adviesorgaan voor ProRail. We adviseren ProRail wanneer zij voornemens zijn een overweg te wijzigen. Dat doen we zowel voor beveiligde overwegen, als voor onbeveiligde overwegen. Voor deze laatste categorie is nu een landelijk programma opgericht. 

Landelijk programma onbeveiligde overwegen

ProRail heeft de ambitie om de laatste 127 openbare NABO’s (Niet Actief Beveiligde Overwegen) te beveiligen of op te heffen. Bij opheffing wordt gekeken of een alternatieve route, brug of tunnel wenselijk en mogelijk is. Opheffen betekent dat je per fiets of te voet niet meer op deze plekken het spoor kunt oversteken en vaak kilometers om moet lopen of fietsen. Omdat de onbeveiligde spoorwegovergangen vaak op de mooiste plekjes van Nederland liggen, was dit in 2017 reden voor Wandelnet en haar partnerorganisaties om een rapport op te stellen voor ProRail. 

Het resultaat is een volledige 'Inventarisatie recreatief belang NABO's'. Hierin zijn 127 overwegen in elf provincies beschreven. Uit de analyse bleek dat bij 83 NABO's recreatief belang aanwezig is (67%). Naast dit rapport zullen we de komende jaren ProRail formeel adviseren wanneer zij voornemens zijn een overweg te wijzigen.

Zo houden we Nederland bereikbaar

Met dit rapport hopen we dat de mooiste plekjes in Nederland ook te voet en per fiets bereikbaar blijven. Wil je hierover meedenken of heb je vragen? Neem dan contact op met Wandelnet via info@wandelnet.nl of 033 46 53 660. 

Steun ons